Kalendarium: 🇵🇱 17 marca 1921 Sejm Ustawodawczy uchwalił Konstytucję marcową. Była to pierwsza nowożytna ustawa zasadnicza niepodległej Polski po 123 latach zaborów

Konstytucja nazywana „marcową”, uchwalona 17 marca 1921 roku, była pierwszą nowożytną ustawą zasadniczą niepodległej Polski po 123 latach zaborów. Wprowadzała system parlamentarno-gabinetowy z dominacją Sejmu nad władzą wykonawczą, czyniąc państwo republiką demokratyczną z trójpodziałem władzy, dwuizbowym parlamentem (Sejm i Senat) oraz prezydentem o ograniczonych kompetencjach. Uchwalenie ustawy zasadniczej było najważniejszym zadaniem Sejmu Ustawodawczego (Konstytuanty), który po raz pierwszy zebrał się 10 lutego 1919 r. w Warszawie. – informuje 18.03.2011 e-strona sejm.gov.pl i portal dzieje.pl

○ źródło: dzieje.pl 

Przyjęta ustawa zasadnicza stwierdzała, że państwo polskie jest Rzeczpospolitą, w której władza zwierzchnia należy do narodu, rozumianego jako ogół obywateli. Struktura państwa oparta została na trójpodziale władzy. Organami władzy ustawodawczej był Sejm, jako główny organ państwa, mający pełnię władzy ustawodawczej i kontrolę nad podporządkowaną mu Radą Ministrów, oraz posiadający zdecydowanie mniejsze uprawnienia Senat. –informuje e-strona sejm.gov.pl

○ Egzemplarz konstytucji marcowej ofiarowany przez posłów na Sejm Ustawodawczy Marszałkowi Wojciechowi Trąmpczyńskiemu. Egzemplarz ten – postrzegany jako oryginał konstytucji – zaginął w okresie II wojny światowej.
Reprodukcja z „Tygodnika Ilustrowanego”, 1921, Biblioteka Narodowa. /źródło: sejm.gov.pl

⚪ Filary ustrojowe

Konstytucja marcowa wprowadzała system rządów parlamentarnych – powołany  przez prezydenta rząd sprawował władzę wykonawczą dopóty, dopóki miał zaufanie parlamentu; wprowadzono instytucję odpowiedzialności parlamentarnej ministrów.

Kadencja 444 posłów i 111 senatorów trwała 5 lat. Wybierani byli w pięcioprzymiotnikowych wyborach (powszechnych, równych, tajnych, bezpośrednich i proporcjonalnych).

Czynne prawo wyborcze w wyborach do Sejmu miały osoby, które ukończyły 21 lat, a w wyborach do Senatu – 30 lat. Bierne prawo wyborcze do Sejmu posiadały natomiast osoby powyżej 25. roku życia, a do Senatu –  powyżej 40. roku życia.

>>> Konstytucja marcowa 1921 roku. Kompromis i nowoczesność  <<<
○ Muzeum Historii Polski : Polska odrodzona po I wojnie światowej stanęła przed ogromem wyzwań. Gorącą debatę w kraju wywołała zwłaszcza sprawa charakteru konstytucji. Nadrzędnym celem ustawy była nie tylko konsolidacja państwa po latach zaborów, ale również stworzenie trwałych podstaw dla jego rozwoju…♂

Główny cel państwa twórcy konstytucji widzieli w stworzeniu korzystnych warunków życia, rozwoju i działalności jednostki. Ustawa zasadnicza gwarantowała obywatelom ochronę życia, wolności i mienia, bez różnicy pochodzenia, narodowości, języka, rasy lub religii; zapewniała wolność słowa, prasy oraz swobodę zawiązywania związków i stowarzyszeń. Stwierdzała, że „wszyscy obywatele są równi wobec prawa”, a „Rzeczpospolita Polska nie uznaje przywilejów rodowych ani stanowych, jak również żadnych herbów, tytułów rodowych i innych, z wyjątkiem naukowych, urzędowych i zawodowych”.

Konstytucja marcowa została opublikowana w „Dzienniku Ustaw” 1 czerwca 1921 r., lecz wiele z jej zapisów weszło w życie dopiero po wyborach do parlamentu z 5 i 12 listopada 1922 r. i dokonanym 9 grudnia tegoż roku wyborze Prezydenta RP. W pierwotnej wersji przepisy z 17 marca 1921 r. obowiązywały do 3 sierpnia 1926 r. Znowelizowana po przewrocie majowym konstytucja stanowiła podstawę ładu ustrojowego II RP do przyjęcia nowej ustawy zasadniczej w 1935 r.

⚪ Dziedzictwo

Nestor polskich historyków prawa, Juliusz Bardach, charakteryzując konstytucję marcową, napisał: „Była to konstytucja niepodległości, która miała tę niepodległość poświadczyć, ale i umacniać jako czynnik integrujący młodą państwowość polską. Stanowiła uroczyste legislacyjne potwierdzenie odzyskanej suwerenności państwowej”.

Debata konstytucyjna z lat 1917-1921 stanowiła początek współczesnej polskiej demokracji – stała się ważnym elementem procesu odbudowy państwa i kształtowania jego filarów ustrojowych. Prace nad przyjęciem ustawy zasadniczej odzwierciedlały budowanie świadomości obywatelskiej i kultury prawno-politycznej Rzeczypospolitej. Przyjęcie konstytucji stanowiło nie tylko wynik kompromisu stronnictw sejmowych, lecz także potwierdzało szacunek wobec ideałów demokracji reprezentacyjnej, rządów prawa, niezawisłości sądów i wolności jednostki.

Do dziedzictwa konstytucji marcowej nawiązano w drugiej połowie XX w. Przemiany ustrojowe po 1989 r. spowodowały, że… – c.d. sejm.gov.pl♂

◙ Podobne informacje:

Kalendarium: 3 maja 1791 Sejm Wielki uchwalił Konstytucję – pierwszą polską ustawę zasadniczą

Kalendarium: 27 kwietnia 1792 r. podpisano akt zawiązania konfederacji targowickiej

PR: 2 maja obchodzimy Dzień Flagi