Kalendarium: 1 lutego 1944 od kul żołnierzy oddziału specjalnego Kedywu Komendy Głównej AK zginął generał Franz Kutschera, dowódca SS i policji w Warszawie, jeden z najwyższych dygnitarzy niemieckich w okupowanej Polsce. Rozkaz likwidacji „Kata Warszawy” wydał komendant Kedywu KG AK August Fieldorf „Nil”

Do akcji doszło 1 lutego 1944 r., ok. godz. 9:10 w al. Ujazdowskich przed budynkiem zajmowanym przez Urząd Dowódcy SS i Policji na dystrykt warszawski (nr 23), pomiędzy ulicą Chopina i Piusa XI. Wyrok na „kata Warszawy” został wykonany, ale rany odnieśli czterej uczestnicy akcji: „Lot”, „Cichy”, „Olbrzym”, „Miś”. Z kolei „Juno” i „Sokół” zginęli w dramatycznych okolicznościach podczas próby odprowadzenia samochodu do konspiracyjnego garażu. Trwający niecałe dwie minuty „zamach” na Franza Kutscherę był dla Niemców zaskoczeniem i wstrząsem, przeszedł do legendy jako najważniejsza akcja AK w okupowanej Warszawie. Wkrótce potem okupant przystąpił do szeroko zakrojonych poszukiwań zamachowców i zarządził surowe represje. W odwecie Niemcy zamordowali 300 osób.

○ gen. Franz Kutschera’ w towarzystwie Adolfa Hitlera’/ Wikipedia | ○ Plenerowa inscenizacja zamachu na Kutscherę. Fot. PAP/Bartłomiej Zborowski/źródło: dzieje.pl 

Nazywany katem Warszawy Franz Kutschera’ był dowódcą SS i policji w dystrykcie warszawskim. Od objęcia tego stanowiska 25 września 1943 r. zaostrzył represje wobec ludności Warszawy: w organizowanych na jego rozkaz ulicznych egzekucjach w ciągu zaledwie kilku miesięcy zginęło 4,3 – 5 tys. osób. Kutschera nie był pomysłodawcą takich represji, ale gorliwie wykonywał rozkazy swoich berlińskich przełożonych, którzy chcieli zastraszyć mieszkańców Warszawy.

Wyrok na znienawidzonego przez mieszkańców Warszawy szefa SS i policji na okręg warszawski Franza Kutscherę wydał szef Kedywu KG AK płk August Emil Fieldorf „Nil”. Przeprowadzenie akcji powierzono zgrupowaniu „Agat” (późniejszy „Parasol”).

Pierwszą, nieudaną próbę przeprowadzenia akcji podjęto 28 stycznia 1944 r. Oddział „Lota”, rozstawiony na stanowiskach w Alejach Ujazdowskich, nie doczekał się jednak przejazdu Kutschery.

Następną akcję zaplanowano na 1 lutego 1944 r. rano. Uczestniczyło w niej 12 osób: Bronisław Pietraszewicz „Lot” – dowódca akcji, Stanisław Huskowski „Ali”, Zdzisław Poradzki „Kruszynka”, Michał Issajewicz „Miś”, Marian Senger „Cichy”, Henryk Humięcki „Olbrzym”, Zbigniew Gęsicki „Juno”, Bronisław Hellwig „Bruno”, Kazimierz Sott „Sokół”, Maria Stypułkowska-Chojecka „Kama”, Elżbieta Dziębowska „Dewajtis”, Anna Szarzyńska-Rewska „Hanka”.

Znak do rozpoczęcia akcji, sygnalizujący wyjście Kutschery z domu w Alei Róż, dała Maria Stypułkowska-Chojecka „Kama”.

Kutschera miał do przejechania zaledwie 140 m – tyle dzieliło jego dom od dowództwa SS. Gdy dojeżdżał do bramy pałacu, drogę zajechał mu samochód kierowany przez „Misia”. Kierowca Kutschery zwolnił, chcąc przepuścić intruza. Zwolnił również „Miś” i zatrzymał wóz. W chwili, gdy Niemiec usiłował go wyminąć, ruszył ponownie blokując auto szefa SS. Do zatrzymanego wozu podbiegli „Lot” i „Kruszynka”. Z odległości metra otworzyli ogień w kierunku Kutschery i ranili go.

Równocześnie na stanowiska wybiegł zespół ubezpieczający, a stojące na ul. Chopina samochody „Sokoła” i „Bruna” cofnęły się do rogu Alei Ujazdowskich z Aleją Róż. Kutscherę dobił… – cały artykuł na źródłowej stronie dzieje.pl♂

○ fragment infografiki obrazującej „Akcję Kutschera” dostępnej na źródłowej stronie PolskieRadio24.pl ♂

◙ Polskie Radio: – Akcja Kutschera. 75. rocznica wyroku na „kata Warszawy” [infografika, audio]

Kamień pamiątkowy w miejscu Akcji Kutschera – Aleje Ujazdowskie 23 w Warszawie, 2 lutego 2014 r. / fot. Adrian Grycuk, Wikipedia

◙ Podobne informacje:

🇵🇱 Okupowana Polska: Udana likwidacja kata Buska Maxa Petera12.07.1944 r.

🇵🇱🖤 77. rocznica egzekucji w Lesie Wełeckim. Prelekcja historyczna i uroczystości upamiętniające jej ofiary. Busko-Zdrój, 16 lipca 2021 [VIDEO]